Kościoły w Polsce i w Niemczech podpisały dokument nt. duszpasterstwa (dokumentacja)

Przedstawiciele Kościoła w Polsce i w Niemczech podpisali 17 września  2001 w Warszawie dokument pt. „Wskazania dla duszpasterstwa polskojęzycznego w Niemczech“. Dokument określa zasady opieki duszpasterskiej nad Polakami przebywającymi czasowo w Niemczech i osobami posługującymi się Językiem polskim na stałe mieszkającymi w Niemczech, którzy chcą zachować swoje dziedzictwo religijne i kulturowe. Oto pełna treść dokumentu:

WSKAZANIA DLA POLSKOJĘZYCZNEGO DUSZPASTERSTWA W NIEMCZECH

Preambuła

14. Sobór Watykański II, gdy mówi o potrzebach duchowych migrantów, zaleca otoczyć15. specjalną troską tych wiernych, którzy ze względu na warunki życia i pochodzenie nie są w dostatecznym stopniu objęci ogólną opieką duszpasterską Kościoła lokalnego. Konferencje Episkopatów, działając na mocy wcześniejszych ustaleń, powinny objąć16. każdorazowo potrzeby wiernych, którzy znajdują się w takich warunkach; odnosi się to zwłaszcza do wiernych posługujących się innym językiem. Konferencja Episkopatu Niemiec powołała w tym celu do życia dla różnych grup językowych odpowiednie duszpasterstwa. Gdy chodzi o katolików polskojęzycznych istnieje aktualnie duszpasterstwo prowadzone w ich macierzystym języku. Rozwinęło się ono z opieki duszpasterskiej nad polska emigracją zarobkową, zwłaszcza w Westfalii i Saksonii, a jego początki sięgają drugiej polowy XIX wieku. Po drugiej wojnie światowej istniało specjalne duszpasterstwo polskojęzyczne zarówno w Republice Federalnej Niemiec, jak i w NRD. Duszpasterstwo w języku polskim w Niemczech ma więc za sobą całe dziesięciolecia owocnego działania i może się tym samym powoływać17. na szczególną tradycję historyczną.

18. Aby sprecyzować19. zadania tego duszpasterstwa na dzień dzisiejszy Konferencja Episkopatu Niemiec w porozumieniu z Konferencją Episkopatu Polski formułuje poniższe Wskazania. Mają one służyć20. temu, by utrwalić21. opiekę duszpasterską w języku polskim, a równocześnie zapewnić22. wymagany stopień współpracy między tym duszpasterstwem i diecezjami w Niemczech. Podstawą tych wskazań - także tam, gdzie brak dokładnych cytatów czy odwołań - są dokumenty soborowe i posoborowe, zwłaszcza Instrukcja „Pastoralas Migratorum Cura“ jak również wypływające z tych dokumentów postanowienia Konferencji Episkopatu Niemiec. Obie Konferencje Episkopatów, na podstawie Instrukcji PMC wychodzą z założenia, że „zadanie opieki duszpasterskiej nad migrantami spoczywa na Kościele lokalnym kraju pobytu“ oraz że migranci stanowią część23. tegoż Kościoła lokalnego, a przy tym „ich szczególne położenie stawia przed duszpasterzami szczególne wyzwania” .

24. U początku trzeciego tysiąclecia, na ogólnym tle wypełnionego wzajemnym zaufaniem współżycia niemieckich i polskich katolików, należy dostrzegać25. narastającą wielość26. mniejszości narodowych, etnicznych i językowych. W procesie integracji europejskiej i w wyniku nieustannego napływu do Niemiec osób ze wszystkich stron świata w coraz większym stopniu wpływają one na życie Kościoła katolickiego. Dlatego też Konferencja Episkopatu Niemiec i Konferencja Episkopatu Polski czują się przynaglone, by budzić27. u wiernych gotowość28. do przyjmowania różnorodności jako ubogacenia i do ukazywania wszechogarniającej jedności Kościoła katolickiego. „Miłość29. braterska wiernych, którzy jednomyślni w duchu, współpracują dla wiary Ewangelii i stają się znakiem jedności“ w szczególnym stopniu przyczynia się „do okazywania obecności Boga” , zaświadcza o tej Jego obecności wobec świata, a Kościół miejscowy dzięki niej może być30. przeżywany jako część31. Kościoła Powszechnego.

Zadanie i cel duszpasterstwa polskojęzycznego

4) Zadaniem i celem polskojęzycznego duszpasterstwa w Niemczech jest opieka duszpasterska nad Polakami, którzy przebywają czasowo w Niemczech, jak również nad osobami posługującymi się językiem polskim, które mieszkają na stałe w Niemczech i chcą zachować5) swoje specyficzne dziedzictwo religijne i kulturalne. Dla tych to osób należy, „dopóki istnieje tego realna potrzeba” , stworzyć6) „duszpasterstwo, które powinno obejmować7) elementy podobne jak w kraju rodzinnym, co oznacza poszanowanie ich dziedzictwa kulturowego, konieczność8) zapewnienia im kapłana mówiącego ich językiem“ . Aby wierni mogli zachować9) to dziedzictwo i wnieść10) je jako autentyczne bogactwo w życie Kościoła lokalnego w Niemczech, potrzeba, aby mogli doświadczać11) obok właściwej dozy niezależności również przynależności do jedynego Kościoła katolickiego. Struktura opieki duszpasterskiej nad migrantami w swej istocie „nie zastępuje, ale uzupełnia parafialne duszpasterstwo terytorialne (...)" . Jeśli więc z jednej strony należy unikać12) tendencji do asymilacji, z drugiej strony podkreślać13) trzeba widzialne znaki współprzynależności: podstawowymi warunkami tego, by Kościół lokalny żył jako część14) Kościoła Powszechnego są otwartość15) i gotowość16) wierzących katolików niemieckiego, polskiego czy innego jeszcze pochodzenia i języka, by w zależności od lokalnych warunków uczestniczyć17) nie tylko w regularnie sprawowanej liturgii w języku ojczystym, lecz także we wspólnej liturgii, gdzie obecne byłyby istotne elementy językowe wszystkich uczestniczących grup. Otwartość18) i gotowość19) wychodzenia naprzeciw innym wymagane są również od miejscowych wspólnot parafialnych, gdy kierowana jest do nich prośba by dla potrzeb polskojęzycznego duszpasterstwa udostępnić20) pomieszczenia lub wesprzeć21) je na inne sposoby.

 

Delegat

5. Znaczna część6. żyjących w Niemczech wiernych posługujących się językiem polskim - jak to było także w przypadku innych licznych grup językowych - zwracała się do Konferencji Episkopatu Niemiec o mianowanie dla nich Delegata. Delegat dla duszpasterstwa w języku polskim, ze strony polskiej nazywany także Rektorem, jest mianowany przez Konferencję Episkopatu Niemiec w porozumieniu z Konferencją Episkopatu Polski. Jego kadencja trwa pięć7. lat. Możliwe jest mianowanie na następną kadencję. Nie posiada on „z mocy swego urzędu żadnej jurysdykcji terytorialnej czy personalnej” . Może on zostać8. odwołany przez Konferencję Episkopatu Niemiec w porozumieniu z Konferencją Episkopatu Polski. Przy Delegacie istnieje Rada, reprezentująca kapłanów polskojęzycznych Misji.

9. Delegat działa jako mąż zaufania w kontaktach pomiędzy obiema Konferencjami Episkopatów oraz pomiędzy diecezjami w Polsce i w Niemczech. W szczególności utrzymuje on kontakt z odpowiednimi komisjami obu Konferencji Episkopatów, aby pozyskiwać10. dla duszpasterstwa w Niemczech „stosownych i przygotowanych w myśl postanowień PMC Nr 36,4 kapłanów - zarówno diecezjalnych jak i zakonnych”. W uzgodnieniu z Dyrektorem Krajowym Duszpasterstwa Obcokrajowców przy Konferencji Episkopatu Niemiec Delegat przedstawia biskupom diecezjalnym polskich duchownych do mianowania na placówki i do różnych obszarów działania. Mianowania dokonuje biskup danej diecezji po wysłaniu przez Dyrektora Krajowego zawiadomienia do odnośnego miejsca w diecezji. Właściwy niemiecki biskup ordynariusz może odwołać11. polskiego duchownego - kapłana diecezjalnego czy zakonnego - po powiadomieniu o takim zamiarze Delegata.

12. Warunkiem powołania kapłana na Delegata jest posiadanie przezeń odpowiedniego doświadczenia duszpasterskiego, najlepiej w obu krajach, bardzo doba znajomość13. języka niemieckiego i polskiego, jak też znajomość14. i akceptacja koncepcji i wytycznych obowiązujących w duszpasterstwie niemieckich diecezji.

15. Delegat w swojej pracy uwzględnia ogólne wskazania duszpasterskie niemieckich diecezji i dba by przestrzegali ich duszpasterze. Jest odpowiedzialny za przeprowadzanie corocznych dni duszpasterskich i rekolekcji dla duszpasterzy misji polskojęzycznych zarówno kapłanów diecezjalnych jak i zakonnych.

16. Obowiązkiem delegata jest regularne odwiedzanie wspólnot polskojęzycznych. Winien się też troszczyć17. , aby duszpasterze polskojęzycznych Misji Katolickich brali udział w diecezjalnych konferencjach duszpasterskich oraz utrzymywali kontakt z diecezjalnym referentem ds. obcokrajowców. W tym celu - między innymi - winien zapraszać18. ich na spotkania duszpasterskie na różnych poziomach. Poza tym winien umożliwiać19. spotkania z miejscowymi duchownymi niemieckimi. Delegat dostarcza duszpasterzom polskojęzycznym niezbędnych informacji i troszczy się szczególnie o tych, którzy znajdują się w trudnej sytuacji lub muszą stawić20. czoło poważnym problemom.

21. Raz w roku Delegat przedkłada Konferencji Episkopatu Niemiec i Konferencji Episkopatu Polski sprawozdanie na temat postępów i problemów pracy duszpasterskiej.

Proboszczowie i wikariusze polskojęzycznych Misji Katolickich

22. Do wykonywania posługi w duszpasterstwie polskojęzycznym mogą być23. powołani zarówno kapłani diecezjami, jak i zakonni. W obu wypadkach podlegają takim samym zasadom wyboru, mianowania i skierowania na placówkę. Wszędzie tam, gdzie w niniejszych Wskazaniach jest mowa o duszpasterzach polskojęzycznych Misji, odnosi się to na równi do kapłanów diecezjalnych i zakonnych.

24. Kapłan, który chce pracować25. jako duszpasterz w polskojęzycznej Misji Katolickiej w Niemczech, musi otrzymać26. na to pozwolenie od swego biskupa lub przełożonego zakonnego. Biskup ordynariusz lub przełożony zakonny winien się zatroszczyć27. , by został wystawiony właściwy reskrypt nominacyjny, zgodnie z przepisami Konferencji Episkopatu Polski. Delegat przedkłada ten dokument za pośrednictwem Dyrektora Krajowego Konferencji Episkopatu Niemiec do akceptacji i w porozumieniu z Dyrektorem Krajowym proponuje kandydaturę kapłana biskupowi odnośnej diecezji.

28. Warunkami mianowania są:

- odpowiednie doświadczenie duszpasterskie, możliwie w obydwu krajach; - szczególne walory duchowe i intelektualne;

- dobre opanowanie języka niemieckiego i polskiego.

Przed podjęciem odpowiedzialności za pracę duszpasterską kapłan dla pogłębienia swoich umiejętności duszpasterskich i znajomości języka powinien ukończyć w Niemczech praktykę przygotowawczą. W ramach tego przygotowania musi się zapoznać ze szczególnymi warunkami i wymaganiami swojej służby w Niemczech.

14. Duszpasterstwie wiernych polskojęzycznych mają obowiązek brać15. udział oraz - kiedy to tylko jest możliwe i owocne -aktywnie włączać16. się w konferencje duszpasterskie na poziomie dekanatu i diecezji. Otwiera to możliwość17. wzajemnego ubogacenia i lepszego zrozumienia.

18. Duszpasterze polskojęzycznych Misji Katolickich są zobowiązani brać19. udział w organizowanych dorocznie przez Delegata rekolekcjach i dniach duszpasterskich. Służą one odnowie duchowej i koordynacji pracy duszpasterskiej.

20. Duszpasterze polskojęzycznych Misji Katolickich - kapłani diecezjalni i zakonni podlegają nadzorowi i jurysdykcji miejscowego biskupa diecezjalnego.

21. Każdy polski duchowny, pracujący w Niemczech, pozostaje inkardynowany do swojej macierzystej diecezji lub do swego zgromadzenia- Przy powrocie przynależą mu „wszelkie prawa, tak jakby swoją świętą posługę wypełniał na miejscu“. Poza tym należy trzymać22. się zapisów Wskazań z roku 1986, cz. III, nr 8 i 9. Wszyscy duszpasterze w Niemczech podlegają obowiązkowi ubezpieczenia socjalnego, z którego wypływa prawo do późniejszej emerytury.

23. Polscy kapłani noszą oficjalny tytuł proboszcza lub wikariusza.

Świeccy w polskojęzycznych Misjach Katolickich

24. Świeccy, „jako uczestnicy funkcji Chrystusa-Kapłana, Proroka i Króla“, biorą aktywny udział w życiu Kościoła. Prowadzą oni „różnorodną działalność25. apostolską tak w Kościele, jak i w świecie“. Wspierają swoich duszpasterzy w głoszeniu Ewangelii na sobie właściwy sposób oraz aktywnie uczestniczą w podstawowych posługach kościelnych liturgii, diakonii i świadectwa. W ramach duszpasterstwa polskojęzycznego zadaniem świeckich mogłoby być26. na przykład nawiązywanie kontaktów z tymi Polakami, którzy - niezależnie od przyczyn - oddalili się od Kościoła czy stracili z nim więź. Świeccy mogą umożliwić27. nawiązanie kontaktu z duszpasterzami i wprowadzać28. nowoprzybyłych w życie placówek polskiego duszpasterstwa. Świeccy wypełniają istotną posługę przez członkostwo w organizacjach i stowarzyszeniach. Odgrywają w ten sposób ważną rolę w Kościele i w społeczeństwie. Oczywisty jest dzisiaj specyficzny wkład, wnoszony w życie społeczeństwa przez kobiety. Ma więc nieocenioną wartość29. „większe ich uczestnictwo także w różnych dziedzinach działalności apostolskiej Kościoła“.

30. Przy Delegacie należy powołać31. Radę Duszpasterską, do której mogą należeć32. kapłani i świeccy. Parafie polskojęzyczne powinny, stosownie do postanowień Synodu w Würzburgu, powołać33. radę parafialną. Podobnie należy zachęcać34. wiernych polskojęzycznych do uczestniczenia w radach lokalnych wspólnot niemieckich (parafii, dekanatów, placówek duszpasterskich), aby kapłani i świeccy czuli się bardziej włączeni w życie Kościoła miejscowego.

Postanowienia końcowe

20. Powyższe Wskazania, zatwierdzone przez Konferencje Episkopatów Niemiec i Polski, są wyrazem wspólnej troski o nasz Kościół w obu krajach oraz wspólnej woli współpracy. Pragną one umocnić21. Kościoły lokalne w ich wysiłku stawania się coraz bardziej „ domem i szkołą komunii“. Obie Konferencje Episkopatu uważają polskojęzyczne duszpasterstwo w Niemczech i szerzej wszystkie inne formy wymiany i spotkania między Kościołem i wiernymi za most do porozumienia i przyjaźni pomiędzy naszymi narodami w zrastającej się Europie. Wszędzie tam, gdzie dochodzi do nieporozumień, obie strony zobowiązują się rozwiązywać22. je w duchu braterstwa. Możliwa jest zmiana powyższych Wskazań po uprzednim uzgodnieniu.

Warszawa, dnia 17 września 2001 r.

 

Karl Kardynał Lehmann
Przewodniczący
Konferencji Episkopatu Niemiec

 

Józef Kardynał Glemp
Przewodniczący
Konferencji Episkopatu Polski
Prymas Polski